السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
563
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
نمىشود ، مثلا نمىتوان « العالم اللّه » و « الخالق اللّه » گفت و عالم و خالق را با كلمهء « اللّه » توصيف نمود و وصف قرار نگرفتن كلمه « اللّه » دليل بر جامد بودن و عدم اشتقاق آن است و چون جامد بودن آن ثابت گرديد ، به ناچار بايد علم و نام اختصاصى باشد زيرا كسانى كه ( 1 ) - به اسم جنس بودن قائل هستند ، آن را مشتق مىدانند ، در صورتى كه مشتق بودن آن درست نيست . 3 - « كلمه توحيد » : اگر لفظ جلاله علم و نام اختصاصى خدا نبود ، « لا إله الا اللّه » كلمه توحيد ناميده نمىشد و نمىتوانست ، به توحيد و يگانگى خداوند دلالت كند ، چنان كه جملات « لا إله الّا الرازق » يا « لا إله الّا الخالق » و امثال اينها به توحيد خداوند دلالت ندارند و از اينجاست كه اگر كسى يكى از اين جملهها را به جاى « لا إله الّا اللّه » به كار برد ، اسلام او پذيرفته نيست و نمىتوان او را تنها با گفتن اين جملهها اهل توحيد دانست . 4 - « ضرورت نامگذارى » : حكمت و علت در وضع اسماء و الفاظ تقاضا مىكند همانطوركه براى هر مفهوم حقيقى نامى معين شده است ، براى ذات مقدس پروردگار نيز اسم خاص و مشخصى معين گردد ولى مىدانيم كه در زبان عرب لفظ ديگرى براى ذات مقدس ، وضع و منظور نگرديده است . از اينجا معلوم مىشود كه لفظ « اللّه » بدين منظور وضع گرديده و نام اختصاصى خداوند مىباشد . اشكال 1 شايد گفته شود كه وضع و تعيين يك لفظ در برابر يك معنى متوقف و مشروط بر اين است كه واضع و تعيينكننده ، هريك از لفظ و معنى را مستقلا در ذهن خود حاضر و تصور كند ، ولى تصور معنى در اين مورد امكانپذير نيست ، زيرا بشر كه يك موجود ممكن و محدود است ، نمىتواند به وجود خدا كه واجب و بىپايان است احاطه داشته باشد و آن را در ذهن خود تصور كند تا نامى براى او وضع كند ، اين است كه ساختن لفظى در برابر ذات حق سبحانه و نامگذارى او امكانپذير نيست . اگر گفته شود كه : واضع لفظ « اللّه » به معناى ذات اقدس خداوند ، خود او است ، اين احتمال نيز خالى از اشكال نيست زيرا اولا : به يقين مىدانيم كه واضع لفظ اللّه ، خود خداوند نيست و ثانيا : علاوه بر مرحلهء وضع و تعيين در مرحلهء استعمال هم بايد معنى در ذهن گوينده تصور و حاضر گردد ، سپس لفظ در آن معنى استعمال شود ، در صورتى كه گفتيم : تصور ذات اقدس الهى براى بشر امكانپذير نيست تا بتواند لفظ « اللّه » را در آن به كار ببرد . بنابراين ، وضع لفظ و نامگذارى خدا و همچنين استعمال لفظ « اللّه » در برابر ذات اقدس او به